wersja angielska english version Czwartek, 23 listopada 2017 r.
Strona główna
Mapa regionu
Pogoda w regionie
Region w obiektywie
Kalendarz imprez
Kontakt
 Miasta:  Płock  Gostynin  Kowal 
 Powiaty:  Płock  Gostynin 
 Gminy:  Gąbin  Baruchowo  Gostynin  Iłów  Kowal  Gmina Łąck  Nowy Duninów  Sanniki  Słubice  Szczawin Kościelny 
 Serwis ekologiczny

Ogólna informacja o obszarach Natura 2000 w Polsce
Bożenna Wójcik

Obszary Natura 2000 to nowa forma ochrony przyrody (obok takich już istniejących jak park narodowy, rezerwat przyrody, czy inne). Ustanawiane są one w Polsce w wyniku włączenia do polskiego prawa ochrony przyrody przepisów prawnych Unii Europejskiej zapisanych w dwóch dyrektywach:
• Dyrektywie Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory, zwanej dyrektywą „siedliskową";
• Dyrektywie Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikich ptaków, zwanej dyrektywą „ptasią".
Niektóre z zapisów, dotyczących tych obszarów, włączono do prawa polskiego już w 2001 r., pozostałe w 2004 r.

Obszary Natura 2000 wyznaczane są zgodnie z jednolitymi, naukowymi kryteriami zapisanymi w obu ww. dyrektywach. Wyróżnia się dwa rodzaje obszarów Natura 2000:
• specjalne obszary ochrony siedlisk (tzw. obszary „siedliskowe" lub SOO) oraz
• obszary specjalnej ochrony ptaków (tzw. obszary „ptasie" lub OSO).

Podstawowym celem wprowadzania sieci obszarów chronionych Natura 2000 jest powstrzymanie wymierania gatunków zwierząt i roślin oraz zaniku ważnych siedlisk przyrodniczych na obszarze Unii Europejskiej. Tak więc ochrona przyrody na tych obszarach nakierowana jest na określone, ważne w skali Europy gatunki i siedliska. Ma się dbać o ich warunki życia, a stan ich zachowania ma być stale monitorowany i raportowany. W ten sposób sprawdzana ma być skuteczność działań ochronnych. Status ochronny tych obszarów może być jednak różny, gdyż różne są wymagania poszczególnych gatunków i siedlisk, różne też będą sposoby ochrony, jakie będą podejmowane w obrębie poszczególnych obszarów.
Wyznaczone na całym terenie Unii Europejskiej obszary Natura 2000 mają z czasem tworzyć jednolitą, ekologiczną sieć obszarów chronionych, której przyrodniczą ciągłość zapewniać ma odpowiednie użytkowanie terenów je łączących, czyli tzw. korytarzy ekologicznych.

Ustanawianie w Polsce obszarów Natura 2000 jest już mocno zaawansowane, choć daleko jeszcze do zakończenia tego procesu. Odmienna też jest sytuacja prawna obszarów „siedliskowych" i „ptasich". W momencie akcesji do Unii Europejskiej Rząd Polski zgłosił pierwszą propozycję listy obszarów „siedliskowych" Natura 2000 (proponują kraje członkowskie, a zatwierdza Komisja Europejska) - były to 184 obszary. Lista ta została bardzo krytycznie oceniona przez przyrodników i organizacje pozarządowe - przygotowali oni listę uzupełniającą tzw. „Shadow List" (pierwszą wersję listy przygotowano w końcu 2004 r., a drugą na początku 2006 r.), w ramach której zaproponowano powiększenie wielu obszarów „siedliskowych" oraz włączenie początkowo 152 dodatkowych obszarów „siedliskowych" (150 lądowych i 2 morskie), a następnie (w 2006 r.) kolejnych 130 (listę opracowały organizacje: Klub Przyrodników, PTOP Salamandra i WWF Polska). W wyniku konsultacji z Komisją Europejską Polska zgłosiła w styczniu 2006 r. dodatkowe 9 obszarów z regionu alpejskiego (i zaproponowała powiększenie jednego obszaru), kolejne 84 nowe obszary rozważane były w marcu przez Ministerstwo Środowiska, jednak jak dotąd nie zgłoszono ich do Komisji Europejskiej.

Obszary „ptasie", które są ustanawiane przez państwa członkowskie, mają już w Polsce status formalny - 72 takie obszary zostały już w 2004 r. powołane Rozporządzeniem Ministra Środowiska (z 21 lipca 2004 r.). Nie są to jednak wszystkie obszary, spełniające kryteria zapisane w Dyrektywie „ptasiej". Dalszych 68 proponuje Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, będące organizacją partnerską międzynarodowej organizacji BirdLife International. Propozycja ta stanowi element „Shadow List" przygotowanej przez organizacje pozarządowe. Na następnej stronie znajdują się mapy, obrazujące pokrycie Polski obszarami sieci Natura 2000.

Listy obszarów „ptasich" i „siedliskowych" nigdy nie będą jednak w pełni zamknięte i ostatecznie ustanowione, zawsze będzie można dodać kolejne obszary, jeśli zajdzie taka potrzeba, i jeżeli ich znaczenie dla ochrony określonych siedlisk i gatunków będzie wystarczająco udokumentowane (zostaną zdobyte nowe dane o ich wartościach przyrodniczych lub zwiększy się stopień zagrożenia przyrody na tych terenach), przyjęto bowiem, że sieć ma mieć charakter otwarty.

Gdzie szukać informacji nt. sieci Natura 2000?
Przede wszystkim na stronach internetowych instytucji zajmujących się tą tematyką, a mianowicie:
• Portal „Natura 2000" Ministerstwa Środowiska: www.natura2000.mos.gov.pl/natura2000/index.php
• Strona internetowa Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie: www.iop.krakow.pl/natura2000
• Strona internetowa Klubu Przyrodników: www.lkp.org.pl
• Strona internetowa PTOP Salamandra: www.salamandra.org.pl/news/index.php?id=88
• Strona internetowa WWF Polska: www.wwf.pl/projekty/natura 2000.php
• Strona internetowa Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków: www.otop.org.pl/strona/działy/programy/index.php?poddzial=natura
• Portal „Natura 2000 a Turystyka" Instytutu na rzecz Ekorozwoju: www.natura2000.org.pl
• Strona Atlasu Odry: „Natura 2000 w dolinie Odry": www.natura.odra.pl
• Strona internetowa Komisji Europejskiej: www.europa.eu.int/comm/environment/nature

Źródło: Partnerstwo dla efektywności ekologicznej, Instytut na rzecz Ekorozwoju, Warszawa 2006



Natura 2000 na terenie Gostynińsko – Włocławskiego Parku KRAJOBRAZOWEGO

Fragment obszaru pradoliny Wisły zwany Kotlina Płocka, który rozciąga się od Włocławka do Płocka to ogromne bogactwo florystyczne i faunistyczne. Istniejący, różnorodny potencjał przyrodniczy tego terenu dał podstawę ówczesnym władzom, społecznościom lokalnym i środowiskom naukowo – badawczym do podjęcia prac
w kierunku aktywnej ochrony tego obszaru. Efektem konsolidacji wysiłków było utworzenie parku krajobrazowego, któremu nadano nazwę Gostynińsko- Włocławski Park Krajobrazowy.
Gostynińsko – Włocławski Park Krajobrazowy został utworzony na mocy uchwały
Nr XIX/70/79 Wojewódzkich Rad Narodowych w Płocku i we Włocławku z dnia 5 kwietnia 1979 roku i objął ochroną unikalne w kraju tereny o wysokich i zróżnicowanych wartościach przyrodniczych, krajobrazowych, kulturowych i rekreacyjnych.
Najciekawszymi ekosystemami tego terenu są obszaru wodno – błotny i jednemu z nich poświęcimy więcej uwagi.
Generalnie ekosystemy wodno - błotne charakteryzują się największą bioróżnorodnością czynników abiotycznych i biotycznych. Uwzględniając istotne czynniki ekologiczne, klimatyczne, glebotwórcze i ważną rolę, jaką pełnią te ekosystemy w obiegu materii i zachowaniu równowagi hydrologiczno – biologicznej podjęto się prawnej ochrony tych obszarów na płaszczyźnie międzynarodowej i krajowej. Aktualnie Polska jest sygnatariuszem 33 konwencji, protokołów i porozumień międzynarodowych w dziedzinie ochrony środowiska (9 bezpośrednio dotyczących różnorodności biologicznej), z których do tej pory ratyfikowano 21.
Akcesja Polski do struktur Unii Europejskiej w dniu 1 maja 2004 roku nałożyła na nas pewne prawa i obowiązki. Jednym z zobowiązań jest zapis dotyczący utworzenia na naszym terytorium Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000.
Co to takiego jest Natura 2000?
Jest to wypełnienie zobowiązań Unii Europejskiej, nałożonych przez Konwencję z Rio. Podstawą prawną sieci Natura 2000 są dwa akty prawne:
1.Dyrektywa Ptasia (Dyrektywa Rady 79/409/EWG z 2 kwietnia 1979 roku o ochronie dzikich ptaków)
2.Dyrektywa Siedliskowa (Dyrektywa Rady 92/43/EWG z 21 maja 1992 roku o ochronie siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory).
Obszary te tworzą system połączony korytarzami ekologicznymi i tworzą razem spójną, funkcjonalną sieć ekologiczną. Zadaniem obszarów Natury 2000 jest utrzymanie bioróżnorodności biologicznej przez ochronę najcenniejszych i najrzadszych elementów przyrody.
Cele tworzenia Natury 2000
Zapewnienie różnorodności biologicznej przez ochronę siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (15 siedlisk priorytetowych w Polsce)
Ochrona populacji dziko występujących ptaków oraz utrzymanie ich siedlisk w niepogorszonym stanie ( 267gatunków ptaków),
Na terenie Gostynińsko – Włocławskiego Parku Krajobrazowego funkcjonuje prawnie na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880) i Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2004 r w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (Dz. U nr 229, poz. 2313) obszar Natura 2000 pn Błota Rakutowskie – PLB 040001. Powierzchnia tego terenu wynosi 3006,2 ha i obejmuje rezerwat Jezioro Rakutowskie i Olszyny Rakutowskie wraz z przyległymi łąkami i terenami użytkowanymi rolniczo. Błota Rakutowskie funkcjonują jako obszar specjalnej ochrony ptaków i jest jednym z 4 tego typu obszarów w województwie kujawsko – pomorskim.
Podstawą do zakwalifikowania terenu Błot Rakutowskich była duża ilość gatunków ptaków podlegających ochronie prawnej i znaczenie tego obszaru dla ich rozrodu, zimowania i miejsc wypoczynku na trasach wędrówek.
Ranga Błot Rakutowskich:
- przyrodniczo jeden z najcenniejszych ekosystemów Gostynińsko – Włocławskiego Parku
Krajobrazowego,
- cześć centralną tego obszaru stanowi Jezioro Rakutowskie – rezerwat przyrody,
faunistycznym. Został utworzony na mocy zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu
Drzewnego z dnia 26 marca 1982 roku (Monitor Polski Nr 10, poz. 74 z 1982 roku).
- cześć centralną tego obszaru stanowią Olszyny Bobrowe – rezerwat przyrody,
floreystyczny. Został utworzony na mocy zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu
Drzewnego z dnia 11 października 1978 roku (Monitor Polski Nr 33, poz. 126).
- część Niecki Kłócieńskiej, obszar, który zastał zarejestrowany jako Błota
Rakutowskie (E IBAE 028) przez International Council for Bired Preservation
(ICBP) i International Waterfowl and Wetlands Research Bureau (IWRB) jako
„Ostoja ptaków w europie” oraz jako „Ostoja ptaków w Polsce” przez
Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (*OTOP),
Różnorodność żyznych, trudno dostępnych, opierających się ingerencji człowieka siedlisk sprzyja występowaniu wielu gatunków ptaków. W większości są to gatunki skrajnie przystosowane do życia w środowiskach wodno-błotnych, a więc takich, których areał w ostatnich latach uległ drastycznemu zmniejszeniu. Duża ich część znalazła się w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt. Należą do nich między innymi: bąk Botaurus stellaris, kulik wielki Numenius arquata, żuraw Grus grus, batalion Philomachus pugnax, błotniak łąkowy Circus pygargus, błotniak zbożowy Circus cyaneus, kropiatka Porzana porzana, sieweczka obrożna Charadrius hiaticula, wodniczka Acrocephalus paludicola i okresowo pojawiająca się wąsatka Panurus biarmicus . Możliwe jest również gniazdowanie na tym terenie rożeńca Anas acuta.

Obszar Natura 2000 w Gostynińsko-Włocławskim Parku Krajobrazowym


Charakterystyka obszaru:
Powierzchnia – 3006,2 ha
Własność mieszana: skarb państwa 20% i własność prywatna 80%
Administracyjnie to teren gmin: Kowal i Baruchowo
Gatunki ptaków dla których utworzono obszar Natura 2000 – Błota Rakutowskie:
- Bąk
- Bączek
- Czapla biała
- Bocian czarny
- Bocian biały
- Łabędź krzykliwy
- Bielik
- Błotniak stawowy
- Błotniak łąkowy
- Błotniak zbożowy
- Rybołów
- Kropiatka
- Zielonka
- Derkacz
- Żuraw
- Batalion
- Łęczak
- Rybitwa czarna
- Zimorodek
- Dzięcioł średni
- Podróżniczek
- Dzierzba gąsiorek
- Ortolan
- Wąsatka

Zwykle zagrożeniem dla ptaków jest silna presja człowieka na ich biotopy. Wokół Jeziora Rakutowskiego ujawniło się zjawisko zupełnie odwrotne. Zaniechanie w wielu miejscach ekstensywnego użytkowania łąk i ich zarastanie oraz zalesianie zaczynają stwarzać problemy rozrodu gatunków zakładających w nich gniazda. Zmniejsza się też baza pokarmowa gatunków, od dawna żerujących na łąkach i pastwiskach.
Szansą zachowanie i niepogarszania stanu środowiska w obrębie obszaru Natura 2000 jest realizacja Krajowego Programu Rolnośrodowiskowego szczególnie pakietu utrzymanie łąk ekstensywnych i utrzymanie ekstensywnych pastwisk. Krajowy Program Rolnośrodowiskowy jest nazywany programem ekologicznym gdyż w całości zakłada ochronę zarówno elementów biotycznych jak i abiotycznych środowiska przyrodniczego.
Cele realizacji Programu to:
Promocja systemów produkcji rolniczej przyjaznej dla środowiska,
Zachowanie bioróżnorodności siedlisk półnaturalnych,
Zachowanie starych ras zwierząt hodowlanych i odmian roślin uprawnych,
Podniesienie świadomości ekologicznej wśród społeczności wiejskiej.
Jak z powyższego wynika realizacja tych założeń ma na celu ochronę wartości przyrodniczych i ochronę cennych przyrodniczo obszarów przed intensyfikacja produkcji i degradacją środowiska przyrodniczego (erozja, melioracje, zanieczyszczenia, ścieki). Ponadto realizacja Programu jest swoistym przełomem w systemie ochrony przyrody w Polsce. Głównym celem programu jest zachęcenie rolników do aktywnej ochrony środowiska w obrębie własnego gospodarstwa rolnego. Aktywna ochrona przyrody odbywać będzie się na gruntach rolników i to oni będą odpowiedzialni za jej realizację. Od rolnika wymagane jest przestrzeganie zasad przewidzianych dla poszczególnych pakietów rolnośrodowiskowych, realizacja założeń planu działalności rolnośrodowiskowej jak i dostosowanie produkcji rolniczej do zasad przewidzianych w Zwykłej Dobrej Praktyce Rolniczej.


Opracowała:
Mariola Modrzejewska
Gostynińsko – Włocławski Park Krajobrazowy
Administratorem seriwsu jest SGTPG
Serwis został wykonany przy wsparciu finansowym Województwa Mazowieckiego
Uwagi na temat serwisu prosimy przesyłać na adres: kontakt@pojezierzegostyninskie.pl
Koncepcja serwisu oraz nadzór merytoryczny: SGTPG
Wykonanie oraz hosting: plocman.pl